Tri sveta povezana svetlošću
Ovaj pogled na zalazak sunca je snimio NASA-in rover Kjuriositi (Curiosity) iz Gale kratera na Marsu. Za razliku od Zemlje, gde su zalasci sunca najčešće u nijansama crvene, narandžaste i zlatne, marsovski zalazak sunca ima karakterističnu plavičastu nijansu.
Tu neobičnu boju stvaraju sitne čestice prašine koje lebde u tankoj atmosferi Marsa. One stupaju u interakciju sa sunčevom svetlošću drugačije nego molekuli zemljine atmosfere. Marsovska prašina propušta plavu svetlost efikasnije od svetlosti većih talasnih dužina, pa se plava svetlost, nakon rasejanja na česticama prašine, zadržava bliže pravcu Sunca, dok se žuta i crvena svetlost rasipaju kroz širi deo neba. Taj efekat je naročito izražen pri zalasku, kada sunčeva svetlost prolazi kroz duži put kroz atmosferu.
Sunce na Marsu izgleda manje nego sa Zemlje. Pošto Mars kruži dalje od Sunca, ono na marsovskom nebu ima prividni prečnik od oko dve trećine prečnika koji ima posmatrano sa Zemlje. Zbog veće udaljenosti od Sunca, sunčeva svetlost je na Marsu slabija.
Kao i na Zemlji, atmosfersko prelamanje utiče na prividni položaj Sunca. Kada Sunčevi zraci iz svemira ulaze u marsovu atmosferu, prelaze iz optički ređe sredine u gušće slojeve atmosfere i prelamaju se ka normali. Zbog toga Sunce vidimo malo iznad njegovog stvarnog geometrijskog položaja. Drugim rečima, kada Sunce prividno dodirne horizont, ono se fizički već nalazi nešto ispod njega.
Zalaskom Sunca dnevna svetlost ne nestaje odmah. Prašina koja se nalazi visoko u marsovoj atmosferi i dalje rasejava sunčevu svetlost prema površini i na noćnu stranu planete. Tako nastaje produženi sumrak, koji prema NASA-inim posmatranjima pod određenim uslovima može trajati i do oko dva sata nakon zalaska Sunca.
Ova fotografija Kjuriositija nije prvi zalazak sunca koji je čovečanstvo snimilo sa površine drugog sveta. Viking 1 je snimio Sunce blizu marsovskog horizonta 21. avgusta 1976. godine, samo nekoliko nedelja nakon spuštanja na Mars. Na snimku je Sunce bilo svega nekoliko stepeni iznad horizonta.
Gotovo tri decenije kasnije, rover Spirit je snimio 19. maja 2005. godine zalazak sunca iza ruba kratera Gusev. Njegova panoramska kamera zabeležila je i karakterističan plavičasti sjaj u blizini Sunca.
Doprinos Kjuriositija je bio posebno upečatljiv: 15. aprila 2015. godine je snimio svoj prvi zalazak sunca u boji kamerom Mastcam, iz kratera Gale. Četiri snimka koja čine ovu sekvencu nastala su tokom samo 6 minuta i 51 sekunde. Boje su kalibrisane i prilagođene tako da približno odgovaraju onome što bi ljudsko oko videlo na Marsu.
Tokom čitave ljudske istorije, ovo su prve generacije ljudi koje, zahvaljujući robotskim istraživačima mogu da vide zalazak sunca sa nekog drugog sveta.
Ne kroz maštu, ne kroz crtež ili umetničku predstavu, već stvarnim svetlom koje je stiglo sa Sunca, prošlo kroz atmosferu Marsa, palo na kameru robota i zatim, nakon putovanja kroz svemir, stiglo do naših ekrana na Zemlji.
Tako svetlost povezuje tri sveta.
| SVE JE FIZIKA Miša Bracić |
 |
KOJI TELESKOP DA KUPIM?
