Astronautika: misije

Naišao sam na zanimljiv naučni reziltat vezan za efekte bombardovanja asteroida Ryugu koga je japanska sonda 'Hayabusa 2' gađala da bi došla do uzoraka koji se nalaze zaštićeni ispod drevne površine. Zaključci su prezentovani na 52. sastanku planetnih naučnika povodom asteroida Bennu i Ryugu.

Ryugu 3
Razlika između pre i posle impakta na površini oko mesta udara projektila SCI. Skala u boji prikazuje visinu površinske morfologije u metrima, a tačkasti polukrug prikazuje obod SCI kratera

Profesor Masahiko Arakawa (univerzitet Kobe, Japan) i članovi misije 'Hayabusa 2' otkrili su više od 200 kamenica veličine od 30 cm do 6 m, koje su se ili pojavile ili preselile kao rezultat veštačkog udarnog kratera koji je radi naučnih ciljeva stvorio 'Hayabusin' mali projektil (SCISmall Carry-on Impactor) 5. aprila 2019. Neke su stene bile isprevrtane čak i na područjima udaljenim preko 40 m od središta kratera. Istraživači su takođe otkrili da se područje sezizmičkog potresa, u kojem su se površinske gromade protresle i pomakle reda veličine cm, protezalo oko 30 m od središta kratera. 'Hayabusa 2' je uzela površinski uzorak sa severne tački SCI kratera (TD2, touchdown2), a procena je bila da je debljina izbačenih naslaga na tom mestu između 1,0 mm i 1,8 cm uz pomoć digitalne karte nadmorske visine (DEM). Ova otkrića o procesima ponovnog oblikovanja površine asteroida mogu da se koriste kao merilo za numeričke simulacije udara malih tela, kao i veštačke udare u budućim panetarnim misijama poput Nasinog testa DART (Double Asteroid Redirection Test).

Ryugu 2
Slika lokacije pre i posle SCI impakta.

Cilj gađanja Ryuge projektilom SCI od ~30 cm bio je zapravo priprema mesta za uzimanje uzorka podzemnog materijala. Uz to, ovo je pružilo dobru priliku za proučavanje procesa obnavljanja površine (resurfacing) koji su rezultat udara koji se događaju na asteroidu sa površinskom gravitacijom od 0,00001 Zemljine gravitacije. SCI je uspeo da formira udarni krater, koji je definisan kao SCI krater prečnika 14,5 m, a površinski uzorak je uzet sa tačke TD2[1] (10,04°N, 300,60°E). Otkriveno je da je koncentrično područje središta kratera, čiji je prečnik četiri puta veći od prečnika kratera, takođe poremećen SCI udarom, što je uzrokovalo pomeranje kamenja.

Istraživači su potom upoređivali površinske slike pre i nakon veštačkog udara kako bi proučavali procese obnavljanja površine povezane s krateriranjem, poput seizmičkog potresanja i taloženja izbačenog materijala. Da bi to učinili, konstruisali su SCI profile rubova kratera pomoću digitalne mape nadmorskih visina (DEM, digital elevation map) koji su se sastojali od DEM-a pre udara oduzetog od DEM-a nakon udara. Prosečni profil rubova aproksimovan je empirijskom jednačinom h = hr exp [-(r / Rrim ^ (-1)) / lambdarim], a ugrađeni parametri hr i lambdarim iznosili su 0,475 m i 0,245 m. Na osnovu ovog profila izračunata je debljina izbačenog materijala iz SCI kratera i utvrđeno je da je tanji od onog uobičajenog rezultata za prirodne kratere, kao i onog izračunatog iz teorije stvaranja kratera. Prema ovom profilu ruba kratera, procjenjuje se da je debljina izbačenih naslaga na lokaciji TD2 između 1,0 mm i 1,8 cm.

48 kamenih gromada na slikama nakon udara moglo je se prati unazad do početnih položaja na slikama pre udara, a utvrđeno je da su stene veličine 1 m izbačene nekoliko metara van kratera. Razvrstane su u sledeće četiri grupe prema mehanizmima kretanja: 1, ekskavirajući tok; 2, gurnuto padajućim materijalom; 3, površinska deformacija izazvana laganim pomicanjem stene Okamoto; i 4, seizmički potresi izazvani samim uticajem SCI. U svim grupama se videlo da vektori kretanja ovih stena 'zrače' iz središta kratera.

169 novih kamenica veličine od 30 cm do 3 m pronađene su jedino na slikama nakon udara, a distribuirane su do oko 40 m od središta kratera. Histogram broja novih gromada proučavan je u svakoj radijalnoj širini od 1 m na udaljenosti od 9-45 m od središta kratera, s tim da je maksimalan broj stena pronađen na udaljenosti od 17 m. Preko 17 m, broj kamenih gromada smanjio se u skladu s povećanjem udaljenosti od središta kratera.

Ryugu 1

Raspored vektora kretanja oko kratera. Strelice prikazuju kretanje svakog kamička sa njegove originalne poziicije usled udara. Boje prikazuju distance: ljubičasto za 0-1 cm, plavo za 1-3 cm, zeleno za 3-10 cm, narandžasto za 10-30 cm i crveno za 30-100 cm. 

 

[1] 5. aprila gađan je asteroid 2,5-kilogramskim projektilom, 4. juna je u blizinu kratera izbačen jedan od laserski reflektujućih markera, a tačdaun i uzimanje uzoraka je izvedeno 11. jula 2019. Japanci očekuju poklon od Deda mraza krajem ove godine.

 

Draško Dragović
Author: Draško Dragović
Dipl inž. Drago (Draško) I. Dragović, napisao je više naučno popularnih knjiga, te više stotina članaka za Astronomski magazin i Astronomiju, a učestvovao je i u nekoliko radio i TV emisija i intervjua. Interesuje ga pre svega astronautika i fizika, ali i sve teme savremenih tehnologija XXI veka, čiji detalji i problematika često nisu poznati široj čitalačkoj publici. Izgradio je svoj stil, lak i neformalan, često duhovit i lucidan. Uvek je spreman na saradnju sa svojim čitaocima i otvoren za sve vidove komunikacije i pomoći. Dragovićeve najpoznatije knjige su "KALENDAR KROZ ISTORIJU", "MOLIM TE OBJASNI MI" i nova enciklopedija "NEKA VELIKA OTKRIĆA I PRONALASCI KOJA SU PROMENILA ISTORIJU ČOVEČANSTVA"

Zadnji tekstovi:


Komentari  

ddragovic
0 #2 ddragovic 05-12-2020 17:30
Kad bih imao par miljardi viška, poklonio bih JAXA da smisle jednu visokobudžetnu deep space misiju! Siguran sam da bi svet pao na dupe
Neđo
+1 #1 Neđo 05-12-2020 12:16
Veceras Hayabusa ispusta kapsulu da padne na nas, nedje u Australiji. Sto je najbolje, snimace njen ulazak u atmosferu. Prenos pocinje u 18h po nasem vremenu na:

https://www.youtube.com/watch?v=Dq_6FRV91Hs

A animacija svega sto ce se desavati je ovdje:

https://www.youtube.com/watch?v=Hexvd8OV28A

Dodaj komentar


Sigurnosni kod
Osveži