Zvezda IRS 3, stara oko 72 miliona godina, mase oko šest puta veće od Sunca, na 0,55 svetlosnih godina od supermasivne crne rupe u centru naše galaksije, Strelca A* (Sgr A*) je blizu kraja svog života. U fazi ogromnog, hladnog i svetlog džina svojim jakim zvezdanim vetrovima odbacuje gas u svemir, stvarajući prošireni omotač. Jedan je od najvažnijih izvora kosmičke prašine u ovom delu Mlečnog puta.
Slika levo je kompozitna i nastala je od snimaka NIRCam i MIRI instrumenta svemirskog teleskopa Džejms Veb.
Slika desno prikazuje podatke sa Vebove NIRCam (bliske infracrvene kamere).
Obe slike prikazuju oblast u kojoj se nalazi zvezda IRS 3.
IRS 3 je jedna od najsjajnijih izvora srednjeg infracrvenog zračenja u galaktičkom centru i ističe se svojim ogromnom prašnjavim omotačem. Ranije studije su sugerisale da bi zvezda mogla biti bogata ugljenikom. Analizom srednje infracrvene svetlosti zvezde IRS 3 pomoću Vebovog MIRI instrumenta identifikovani su potpisi silikatne prašine, sastavljene od silicijuma i kiseonika i po prvi put, detektovana vodu u omotaču zvezde, materijala važnih za stvaranje budućih generacija zvezda i planeta.
„Galaktički centri su među najekstremnijim okruženjima, tako da je razumevanje da li zvezde mogu da obogaćuju svoju okolinu važno pitanje”, kaže Florijan Pajsker, glavni autor sa Univerziteta u Kelnu u Nemačkoj. „Sa Vebom direktno posmatramo ponašanje zvezde pod ovim uslovima i vidimo da nastala prašina opstaje.”
Oblast IRS 3 -MIRI slika
Vebov MIRI instrument je snimio do sada najdetaljniji prikaz oblasti zvezde IRS 3 u srednjem infracrvenom delu spektra.
Svetlo, gusto naseljeno zvezdano jato nalazi se blizu centra slike, okruženo zamršenim oblacima blistavog gasa i prašine u nijansama crvene, ružičaste, narandžaste i plave boje. Tamne trake prašine u maglini su u kontrastu sa svetlim centralnim regionom. Crni nepravilan region u donjem desnom uglu je područje gde nisu bili dostupni podaci posmatranja.
Makarena Garsija Marin iz ESA, koautorka studije i glavni rukovodilac programa MICONIC, u okviru kojed su 2025. godine rađena ova posmatranja kaže: „Ovo je prvi put da je za ovu zvezdu dobijen kontinuirani srednji infracrveni spektar, što nam omogućava da detektujemo karakteristike iz silikatne prašine i otkrijemo pravi hemijski identitet zvezde.”
Kombinovanjem Vebovog spektra zvezde sa simulacijama njene svetlost kroz različite modele okolnog omotača, rekonstruisana je struktura omotača zvezde. Slojevita, ljuskasta prašina se proteže na oko 10 000 astronomskih jedinica od zvezde, sa temperaturama koje padaju sa oko 1 200K blizu zvezde na oko 100K u spoljašnjim regionima.
„Detekcija vode je posebno uzbudljiva jer pokazuje da molekularni materijal može da preživi u okruženju u kojem dominira jako zračenje”, rekao je Garsija Marin. „Ovo nam govori da čak i blizu supermasivne crne rupe, zvezde izbacuju materijal u svoju okolinu.”
Rezultati su objavljeni u časopisu „Astronomija i astrofizika”.
Izvor: ESAVebb
| SVE JE FIZIKA Miša Bracić |
 |