Posmatrajući periferiju Sunčevog sistema, Nasin svemirski teleskop Habl je uočio mali, tamni mesec koji orbitira planetoid Makemake, drugi najsvetliji objekat posle Plutona u Kuiperovom pojasu.

Ovaj mesec je privremeno označen kao S/2015 136472)1, a nadimak mu je MK 2. Njegov albedo je više od 1.300 puta slabiji od albeda Makemake. Satelit je od Makemake udaljen oko 21.000 kilometara, a njegov prečnik se procenjuje na oko 160 km, dok je prečnik Makemake 1.400 km. Patuljasta planeta je otkrivena 2005. godine i svoje neobično ime nosi po božanstvu Rapa Nui starosedeoca na Uskršnjem ostrvu.

 MK2

Fotografija je Hablov snimak patuljaste planete Makemake, a strelica pokazuje na njen novootkriveni satelit, MK2.

Kuiperov pojas je ogroman rezervoar ostataka zamrznutog materijala od koga je pre 4,5 milijardi godina nastao nas Sunčev sistem i u njemu se nalaze nekoliko patuljastih planeta. Ovo je prvo otkriće drugog objekta u orbiti Makemake, jedne od pet patuljastih planeta koje su priznate od Internacionalne Astronomske Unije (IAU).

Habl je sa širokougaonom kamerom 3 još prošle godine vršio posmatranja ovog planetoida. Ta kamera ima jedinstvenu sposobnost da vidi slabe objekte u blizini svetlog objekta, jer ima vanredno oštru rezoluciju, pa je mogla da odvoji satelit od sjaja Makemake. Otkriće je objavljeno danas i potvrđuje teoriju da većina patuljastih planeta ima satelite. Otkriće ovog meseca daje priliku za studiranje Makemake u mnogo više detalja nego što bi to bilo moguće bez njegovog pratioca, jer se time povećavaju paralele izmedju Plutona i Makemake. Na primer, oba objekta su prekrivena smrznutim metanom. Kako se to uradilo kod Plutona i za Makemake će se proučavanjem satelita odrediti gustina patuljaste planete i rezultat će pokazati da li je sastav Plutona i Makemake isti. Kada je otkriven Plutonov mesec Haron 1978. godine, astronomi  su lako mogli da izračunaju masu Plutona i tada se pokazalo da je ona stotinama puta manja od mase koja je procenjena prilikom otkrića 1930. godine. Pre toga su potrebna posmatranja teleskopa Habl, da li je putanja satelita kružna ili eliptična. Dosadašnje procene pokazuju da on ima kružnu orbitu oko patuljaste planete i da jednom u 12 dana ili duže, navrši jedan obilazak.

Otkriće je takodje možda rešilo jednu misteriju oko Makemake. Prethodne infracrvene studije patuljaste planete su pokazale da je površina Makemake gotovo u potpunosti svetla i vrlo hladna, dok se neke oblasti pojavljuju toplije od drugih kao tamne mrlje. Astronomi su smatrali da se radi o različitom stepenju zagrevanja površine. Medjutim, s obzirom na specijalnu orijentaciju Makemake, te tamne mrlje bi trebale da utiču na jačinu svetlosti planetoida kada se on okreće. Ali, do sada ta varijacija nije bila posmatrana. Pošto dosadašnja infracrvena posmatranja nisu imala dovoljnu rezoluciju da bi odvojila Makemake od MK2, ona su ponovljena na osnovu novih Hablovih rezultata koji su pokazali da je toplija tamna površina u stvari, pratilac MK2.

 

Bivša deseta planeta dobila ime

Ljiljana Gračanin
Author: Ljiljana Gračanin
Maturirala u Beogradu u Beču doktorirala astronomiju i fiziku. Na univerzitetskom institutu za astronomiju u Beču se pored predavanja o Suncu i Sunčevom sistemu bavi naučnim istraživanjima na polju spektrografije protozvezda. Napisala je nekoliko desetina naučnih radova o spektralnoj analizi sastava protozvezda. Za ESA (Evropsku Svemirsku Agenciju) piše Tviter-stranu na srpskom jeziku; za Nasu, projekat APOD, objavljuje dnevne prevode fotografija na tri jezika; za ESO (Evropsku Svemirsku Opservatoriju) prevodi opise fotografija na srpski jezik; za Austrijski Svemirski Forum (OeWF) vodi Tviter stranu na srpskom. Na FB uređuje stranu sa aktuelnim zbivanjima na polju astronomije na nemačkom jeziku i FB-stranu sa kursem na srpskom jeziku o orijentaciji na nebu. Uz to održava redovne kurseve astronomije za decu i amatere i drži predavanja za javnost. U okviru Astronoma Bez Granica (Astronomer Without Borders) postavljena je za nacionalnog koordinatora za Srbiju…

Zadnji tekstovi:


Dodaj komentar


 


leksikon 190


 

stranica posmatraci2019


 

CURRENT MOON


tvastronomija18

Osnove (2)