Teleskopom Celestron 8SE Nexstar (203/2030 mm) 6. februara 2016. u sazviježđu Velikog medvjeda (Ursa Major) potražio sam blazar pod oznakom Markarian 421 (PGC 33452) koji se nalazi veoma blizu zvijezde 51 Ursa Majoris. Ovaj blazar je udaljen od Zemlje otprilike 420 miliona svjetlosnih godina i jedan je od najbližih i najsjajnijih blazara na nebu. Iako su fotoni svjetlosti ovog objekta krenuli prema nama prije 420 miliona godina, kada su na Zemlji prva životinjska bića izišla iz mora na kopno, ipak ovaj daleki kosmički objekt nije najdalji kojeg sam uočio. Još prije 30 godina u sazvježđu Djevice, sa 14-santimetarskim teleskopom kojeg sam konstruisao, posmatrao sam kvazar 3C273 sjaja 12,8 magnitude koji je 2,44 milijarde godina svjetlosti daleko.

Posmatranje

Tiha, mirna noć, lagana bura pomalo pirka i održava trebinjsko nebo vedrim. Tražiocem 9x50 mm od zvijezde Psi Ursa Majoris (3,1 mag) dođem do zvijezde 49 Ursa Majoris (5,1 mag), pa jugoistočno do zvijezde 51 Ursa Majoris (6,0 mag) koja je u desnom uglu malenog asterizma zvijezda. Oko 22 časa lokalnog vremena, pažljivim osmatranjem pri uvećanju 162x relativno lako uočim blazar Markarijan 421 kao zvjezdicu 11,7 magnitude. Vidio se direktno pri 101x, 162x i 203x što je bilo neočekivano za ovaj veoma daleki kosmički objekt.

1 Markarian 421

Reakcija na posmatranje

Naredno jutro 7. februara o ovom posmatranju pošaljem kratku e-mail poruku (Mark 421 Feb 6.9166 11.7Vis.) AAVSO (American Association of Variable Star Observers) iako nisam član ove organizacije. U jutro 8. februara odgovori porukom Mike Simonsen (Membership & Development officer) koji mi je poslao dijagram promjene sjaja Markarian 421 u posljednjih 500 dana kao i još neke korisne AAVSO podatke o ovom nebeskom tijelu i savjet da blazar posmatrački pratim, što zbog oblačnog vremena narednih dana, nisam imao priliku da uradim.

2 Markarian 421 plot 500 days

Blazari (BL Lacertae)

3 Markarian 421 AGNBlazari, termin koji je uglavnom rezervisan za objekte tipa BL Lacertae i OVV (optically violent variable) kvazare su galaksije sa aktivnim galaktičkim jezgrima (AGNs – active galactic nucleus) i veoma su jak izvori optičkog, radio i gama zračenja. Blazari kao i kvazari, nepravilno mijenjaju sjaj, a promjena sjaja blazara Markarian 421, po istorijskim zabilješkama AAVSO, uglavnom je u rasponu od 11,6 do 14,6 magnitude. Ovaj maksimalni sjaj veoma rijetko dosegne, a takođe veoma rijetko pad sjaja ide do 16,0 magnitude.

Blazari kao i kvazari su daleke galaksije sa aktivnim galaktičkim jezgrom u središtu kojeg je supermasivna crna rupa okružena narastajućim (akreacionim) diskom gustog gasa, u interakciji sa kojim proizvodi veoma usmjereni relativistički mlaz elektromagnetskog zračenja u čitavom spektru. Ukoliko je mlaz zračenja usmjeren prema Zemlji, vidimo sjajniji blazar (ili kvazar). Blazar je kompaktnija verzija kvazara i nalazi se u manjim nabijenim eliptičnim galaksijama sa jačim jezgrom u odnosu na ukupnu veličinu galaksije. Blazari brže i u mnogo kraćem period mijenjaju prividni sjaj, radio i gama zračenje nego kvazari.

Promjena vidljivog sjaja malog broja blazara (BL Lacertae objekata) je praćena od 1972. do danas. Glavni dugoperiodični trend promjene sjaja je do pet magnituda kod nekih objekata u period od nekoliko godina. Manje promjene sjaja od 0,5 do 2,0 magnitude tokom nekoliko dana ili mjeseci takođe su istraživane. Veliki napori su bili uloženi u istraživanje mogućih značajnih promjena sjaja u mnogo kraćem periodu od jednog dana. Istraživanja su potvrdila da se te promjene dešavaju kod blazara (BL Lacertae objekata).

Blazari su od fundamentalnog značenja za razumjevanje energetskih mehanizama aktivnih galaktičkih jezgri. Brze promjene na svim talasnim dužinama, u sjaju i polarizaciji, su indetifikaciona osobina blazara. Optičke promjene sjaja uočene kod blazara sugerišu da se ogromna energetska i elektromagnetna pražnjenja generišu u regionu veličine do nekoliko svjetlosnih dana. Razumjevanje problema vezanih za nastajanje ekstremnog sjaja u tako malenom i kompaktnom izvoru, imali su značajan doprinos razvoju modela stvaranja relativističkih mlazeva iz jezgri aktivnih galaksija.


Dodaj komentar


Sigurnosni kod
Osveži